İstanbul’daki Cağaloğlu Anadolu Lisesi öğrencilerinden oluşan 7 kişilik ‘PhysiCal Takımı’, 2021 yılından beri fizik ve matematik alanlarında çalışmalar yapıyor. Takımın kaptanı 12’nci sınıf öğrencisi Baran Buluttekin, 4 yıldır CERN’ün düzenlediği Okullar için Işın Hattı (Beamline for Schools) Yarışması’na hazırlanıyor. Yarışmada ekipler, parçacık fiziğiyle ilgili deney önerileri hazırlıyor ve bunları CERN’e sunuyor. CERN her yıl bu deney önerilerinden uygun olanları belirleyerek kazanan öğrencileri merkeze davet ediyor. 12 yıldır düzenlenen bu yarışmada daha önce Türkiye’den hiçbir okul takımı başarılı olamamıştı. Bu yıl ise yarışmaya 72 ülkeden 3 bin 500 başvuru yapıldı. Türkiye, Belçika, Meksika, Kanada ve Amerika’dan olmak üzere beş ekip bu yılın kazananları olarak seçildi. PhysiCal Takımı, yakın gelecekte popüler olması beklenen nükleer enerjinin ortaya çıkardığı radyoaktif atıkların insana ve doğaya verdiği zararın en aza indirileceği bir deney önerisi hazırlayarak bu başarıyı elde etti. Takım üyelerinden Defne Çabukel, yarışma sürecini ve hazırladıkları deney önerisini şöyle anlattı:

BU DENEY CERN’DE İLK KEZ YAPILACAK
“12 yıldır düzenlenen bu yarışmaya her yıl en fazla katılım Türkiye’den oluyor. Bu sene de ülkemizden 72 takım katıldı ama yarışma tarihinde ilk kez kazanan Türk ekibi olduk. Yarışmaya herkes parçacık fiziğiyle ilgili bir deney önerisiyle başvuruyor. Kazananlar da bu deneyleri CERN’de yapabilme fırsatını yakalıyor. Biz de 10-24 Eylül tarihleri arasında CERN’de deneyimizi uygulayacağız. Öte yandan önerdiğimiz deney daha önce CERN’de hiç yapılmadı.

RADYOAKTİF ATIKLARIN ZARARLARINI AZALTACAĞIZ

Dünyadaki enerji kaynakları giderek azalıyor. Nükleer ise çok daha az bir uğraşla çok yüksek enerji elde edilmesini sağlıyor. Ancak nükleer enerji elde edilirken ortaya çıkan radyoaktif atıklar da büyük sorun yaratıyor. Bu atıklar insanlarda kansere yol açabildiği gibi uzun vadede tarım ve hayvancılığı da olumsuz etkileyebiliyor. Bu zararların azaltılması halinde nükleer enerjinin gelecekte daha fazla tercih edileceğini ön görüyoruz. Biz de önerdiğimiz deneyle nükleer enerjinin radyoaktif atıklarını daha az zararlı hale getirmeyi amaçlıyoruz. Normalde bu atıkların verdiği zararlar 5 ile 10 yıl arasında azalabiliyor ancak bizim önerdiğimiz yöntemle bu sürenin 1 yıla kadar düşmesi mümkün olabilecek.

GELECEKTEKİ SORUNA ÇÖZÜM OLACAK

Ayrıca yapay zeka kullanımı da dünyada daha fazla enerji tüketimine yol açmaya başladı. Artan enerji ihtiyacı nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri (ABD) yüzlerce nükleer santral açmayı planlıyor. Önümüzdeki 10 yıl içinde de nükleer enerjinin neden olduğu atıkların nasıl yok edileceğine dair sorunları daha fazla tartışacağız. Projemiz bu nedenle oldukça önemli. Diğer yandan ilk kez bu yarışmayı kazanan takım olmamızın en önemli nedeni hem deneyimizin uygulanabilir olması hem hazırladığımız raporun eksiksiz ve neredeyse hatasız olmasıydı.”

DİĞER ÇALIŞMALARA ÖNCÜLÜK EDECEK

Okulun kimya öğretmeni Osman Türcan ise hazırlanan deney önerisinin önemi hakkında şunları söyledi:
“Nükleer enerji doğru kullanıldığında aslında oldukça temiz bir enerji. Öğrencilerimizin projesiyle bu enerjinin ortaya çıkardığı kirlilik minimuma indirilebilecek. Diğer yandan elektrikli arabaların kullanımı gün geçtikçe yaygınlaşıyor. Ancak pilleri çok ağır ve bu da arabaları hantallaştırıyor. Bu nedenle yakın gelecekte nükleerle çalışan otomobillerin hayatımızda olacağı ön görülüyor. Yani nükleer enerji yakın gelecekte birçok alanda daha fazla kullanılacak. Diğer yandan nükleer enerji üretiminde kullanılan madde girdiği reaksiyon sonucunda radyoaktif oluyor. Bu madde de kimyasal yolla değişmiyor. Ya kendi kendine yüzlerce yıl içinde radyoaktif özelliğini kaybedecek ya da atomuna müdahale edilerek bu süre en aza indirilecek. Öğrencilerimizin deney önerisi de bunu anlatıyor. Radyoaktif maddenin çekirdeğine müdahale edildiğinde bunun canlılara ve çevreye vereceği zarar azalıyor. CERN’de de bu radyoaktif maddenin çekirdeğine çok yüksek hızlarla daha küçük çekirdekler gönderilecek. Bu parçacıklar atom çekirdeğine çarparak onu daha zararsız hale getirecek. Bu deneyin normal bir kimya laboratuvarında yapılma şansı yok. Deneyimiz CERN’de gerçekleştirildiğinde, hem literatüre katkı sağlayacak hem de bu alanda yapılacak diğer çalışmalara öncülük edecek.”

Kavurucu sıcaklar kapıda. Meteoroloji’den yeni uyarı geldi. Hava sıcaklıkları ciddi şekilde yükselecek. Mevsim normallerinin üzerindeki sıcaklıklara karşı hasta, yaşlı ve çocukların günün belli saatlerinde dışarı çıkmaması tavsiye edildi.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamada şu ifadelere yer verildi:

Halen Ülkemizde mevsim normalleri üzerinde seyreden hava sıcaklıklarının, 19 Temmuz 2025 Cumartesi gününden itibaren batı kesimlerden başlayarak artacağı ve Ülkemiz genelinde mevsim normallerinin 6 ilâ 12 derece üzerine çıkacağı tahmin edilmektedir.

Bazı il merkezlerimizde; 19 Temmuz ilâ 25 Temmuz 2025 tarihleri arasında beklenen en yüksek hava sıcaklıklarının aşağıda belirtilen değerlere (°C) kadar yükseleceği tahmin edilmektedir.

Mevsim normallerinin üzerinde seyredecek olan hava sıcaklıkları nedeniyle; kronik rahatsızlığı olanlar, yaşlılarımız ve çocuklarımız başta olmak üzere vatandaşlarımızın günün en sıcak saatleri olan 11.00 ile 16.00 saatleri arasında açık alanda bulunmamaları hususunda dikkatli ve tedbirli olmaları gerekmektedir.

4 İL İÇİN DE YAĞIŞ ALARMI

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nden yapılan açıklamada 4 il için sarı kodlu yağış alarmı verildi. Yapılan açıklamada kuvvetli sağanak uyarısı yapıldı ve sel, su baskını, yıldırım, yerel dolu yağışı tehlikesine dikkat çekildi. Alarm verilen iller ise sırasıyla Erzurum, Artvin, Ardahan ve Kars oldu.

Meteoroloji’nin açıklamasında şu ifadelere yer verildi:

Yapılan son değerlendirmelere göre; bugün öğle saatlerinden sonra Erzurum’un kuzey ve doğusu, Artvin’in güneyi ile Kars ve Ardahan’da yerel olarak kuvvetli sağanak ve gök gürültülü sağanak yağış beklendiğinden sel, su baskını, yıldırım, yerel dolu yağışı ve yağış anında kuvvetli rüzgar gibi olumsuzluklara karşı dikkatli ve tedbirli olunmalıdır.

CNN TÜRK Meteoroloji Danışmanı Prof. Dr. Orhan Şen de ‘iklim değişikliğine dikkat çekerek sel uyarısına bulundu. Bu hafta için hava durumu değerlendirmesi yapan Şen, Salı ve Çarşamba günleri dışarı çıkılmaması gerektiğini söyleyip şu ifadeleri kullandı:

Hava sıcak, şu anda yani 10 dakikadan fazla duramazsınız. Zaten de ultraviyole indisinin yani güneş radyasyonu indisinin 10 civarında olduğu zaman 5 dakikadan fazla durmayı pek sağlıklı bulmuyor doktorlar. Çünkü hem beyin kanamalarını artırıyor hem kalp riskini artırıyor hem de cilt kanserine zemin hazırlıyor.

SALI VE ÇARŞAMBAYA DİKKAT

Bu bu seneki 3. sıcak hava dalgası geliyor. Bugünden başladı esasında bazı şehirlerde ama esas İstanbul’a salı ve çarşamba günü en sıcak İstanbul’un en sıcak günleri. 36-35 dereceye çıkacak sıcaklıklar var. İstanbul için söylüyorum. Onun için şimdi de söylüyorum. Salı çarşamba gününe dışarıda programı yapmasın, dışarı çıkmasın vatandaşlar. Hele hele kalp riski olanlar, hastalığı olanlar çıkmasınlar. Çünkü hakikaten önemli bir risk problemi oluşturuyor. Bundan önceki iki tane sıcak hava dalgasında Avrupa’da, Madrid’de 375 kişi öldü. Tabii kayıtlılardan bahsediyorum. Roma’da 255 kişi. Yunanistan’da bile 100 kişi bu sıcaklardan öldü. Dolayısıyla ölüm riskini de artırıyor bu sıcaklar. Türkiye’deki kayıtlara da bakmak lazım. Salı ve Çarşamba günü Kesinlikle dışarı çıkmasınlar. Yani şimdiden ayarlasınlar. Evlerinde otursunlar. Gölgede vakit geçirsinler.

İKİ BÖLGE HARİÇ HER YERDE SICAK VAR

Yurda baktığımız zaman Türkiye’nin neresi hariç diye söyleyelim. Doğu ve Orta Karadeniz hariç diğer bölgede aşırı sıcaklar var. Sıcaklık 25-30 derece civarında. Diğer bütün bölgeler, diğer bütün şehirlerde yaklaşık sıcaklıklar 35 derecenin üzerinde. Nerede 40 derecenin üzerinde? Güney Doğu Anadolu’da 40 derecenin üzerinde. Şanlıurfa, Kilis, Gaziantep’in büyük bir kesiminde, Diyarbakır’da 45 dereceye belki geçecek olan sıcaklıklar. Bu sıcaklıklar gölgede ölçüden sıcaklıklar. Güneşte zaten sıcak bir ölçümü yapılmaz. Dünya Meteorolojisi Teşkilatı güneşte ölçümü saymıyor.

Dolayısıyla Güneydoğu Anadolu’da 45 derece gölgede sıcaklıklar. İç Ege’deki sıcaklıklar da yüksek. 42-43 derece. Nerelerde? Aydın, Manisa, Muğla civarlarında 43-44 derece civarında sıcaklıklar olacak.

Edirne keza öyle. Edirne’de de çok aşırı bir sıcaklık var. Yaklaşık 40 derecenin üzerinde bir sıcaklıklar meydana gelecek.

Sahil şehirlerine baktığımız zaman, İstanbul, Salı Çarşamba günü dedik 35-36 derece. 37-38 dereceye çıkabilir İstanbul’da. Onun için İstanbul’da o nedenden dolayı aman dikkat edelim diyoruz.

Antalya’da rüzgar kuzeyli değil, biraz güneyli estiği için denizden biraz serin hava getirecek. O da 35 derece civarında veya biraz daha altında olabilir Antalya’ya özel olarak bu.

İzmir 37-38, Bodrum, Marmaris yani yaz tatili yapanlar için söylüyorum. Buralarda deniz kenarı olduğu için 30 ile 35 derece arasında.

35’İN ÜZERİNDE SICAKLIKLAR VAR

Diğer şehirlerin hepsinde 35’in üzerinde, yani Türkiye’de bir 35’in üzerindeki sıcaklıkları aşırı sıcak diyoruz.

4-5 GÜN AŞIRI SICAK OLACAK

Aşırı sıcakta iki yerlere baktığımız zaman önümüzdeki yarından itibaren, önümüzdeki perşembeyi de katalım buna. 4 gün, 5 gün diyelim, 4 gün, 5 gün neredeyse Türkiye’nin bütün şehirlerinde, demin de söyledim, Doğu Karadeniz ve Orta Karadeniz hariç, yani Sinop, Samsun, Trabzon, Rize hariç 35 derecenin üzerinde sıcaklıklar var.

HER YIL ÖNCEKİ YILDAN SICAK OLUYOR

Geçtiğimiz yıllara baktığımız zaman bu kadar sıcaklar yoktu. Yani her yıl bir öncekinden daha mı sıcak? Daha sıcak oldu. Küresel ısınma var tabii. Küresel ısınma 1,5 dereceyi aştığı için. Bu aşırı sıcakları biraz daha sayısını artırmaya başladı. Haziran ve Temmuz’un başında iki tane sıcak hava dalgası geçirdik ki öbürü de yani o sıcak hava dalgası yani beşer günlük sıcak hava dalgasının diğer günleri de sıcaklıklar gene ortalamanın üzerindeydi. Ve öyle ortalamanın altında sıcaklık olmadı.

Ama önemli bir şey daha var . Önemli bir şey daha var yağış. Son derece tehlikeli bir boyuta erişti. Yağışa baktığımız zaman Haziran ayında İstanbul’da hatta Marmara bölgesinde yağış %95 azalmış. 0.5 kilogram yağış düşmüş. Haziran ayının uzun yıllar ortalaması 40 kilogramdır. Buna rağmen %95’lik bir düşüş var ki bu yağış düşüklüğü de düşündürüyor bizi. Niye düşündürüyor? Su açısından düşündürüyor. İstanbul’daki barajların doluluk oranına baktığımız zaman %57’nin altına doğru gitmeye başladı ki bu %57’nin altındaki doluluk oranı son 10 yılın ikinci en düşük seviyesi. Temmuz ayı itibariyle. Dolayısıyla öyle suyumuz da önemli.

Bakıyoruz bir ayı geçti bir buçuk ayda damla yağmur yok, İstanbul’da da yok Diğer bölgelerinde yok. İki gün önce Ankara’ya yağan yağmurda sel meydana geldi ki zaten biz tahmin ediyorduk onu böyle bir yeryüzünde bu kadar sıcak bir hava varken üzerine gelen bir soğuk hava bu yağışı meydana getirecek diye söylemiştik.

Önümüzdeki günlerde bazı şehirlerde beklenen en yüksek sıcaklıklar şu şekilde oldu:

Ankara : 37

İstanbul : 36

İzmir : 40

Konya : 37

Edirne : 42

Bursa : 39

Aydın : 44

Muğla : 41

Antalya : 40

Adana : 39

Diyarbakır : 45

Erzurum : 32

Şanlıurfa : 44

“AŞIRI SICAKLARDA YAŞLILAR VE KRONİK HASTALIKLARI OLANLAR DİKKATLİ OLMALI”

Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Tevfik Özlü, Türkiye genelinde etkisini artırması beklenen sıcak hava dalgasına karşı uyarılarda bulunarak, “Aşırı sıcaklarda bebeklerin, yaşlı ve kronik hastaların dikkatli olması lazım. Kilolu kişiler, gebeler, akciğer, şeker, böbrek ve kalp damar sistemi hastalığı olanlar risk grubundalar. Açık havada çalışan, aşırı efor sarf edenler ve sporcular sağlık sorunu yaşayabilir” dedi.

Ülke genelindeki aşırı sıcaklar etkisini gösteriyor. Trabzon’da mevsim normallerinin üzerine seyreden sıcak hava nedeniyle serinlemek isteyenler deniz kenarı, park, bahçe ve gölgelik alanlara akın ediyor. Uzmanlar, özellikle öğle saatlerinde doğrudan güneşe maruz kalmanın ve kapalı ortamda aşırı sıcağa maruz kalmanın, kalp ve böbrek gibi organlarda sorunlar oluşturabildiği konusunda uyarıyor. Hava sıcaklıklarındaki artışın devam edeceği, aşırı sıcaklıkların etkilediği risk gruplarını ve çeşitli rahatsızlıklara yol açacağı belirten Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Tevfik Özlü, “Sıcak hava dalgası geliyor. Önümüzdeki hafta Türkiye’de sıcak günler yaşayacağız. Avrupa’da uzun zamandır sıcaklıklar ve sıcaklıklara bağlı ölümler rapor ediliyor. Aşırı sıcaklarda bebeklerin, yaşlı ve kronik hastaların dikkatli olması lazım. Kilolu kişiler, gebeler, akciğer, şeker, böbrek ve kalp damar sistemi hastalığı olanlar risk grubundalar. Açık havada çalışan, aşırı efor sarf edenler ve sporcular sağlık sorunu yaşayabilir. Bu olaya sıcak çarpması diyoruz. Baygınlık hissi, halsizlik, baş ağrısı şikayetler ile kendisini gösterir. Kısa süre içerisinde tansiyon düşebilir, nabız hızlanabilir, bilinç değişikliği olabilir. Fark edilmezse böbrek yetmezliğine ve damar içi pıhtılaşmalar, böbrek ve kalp damar yetmezliği yaratabilir” diye konuştu.

‘AĞIR YEMEK TÜKETİLMEMELİ’

Güneş ışınlarının dik geldiği saatlerde riskli bireylerin doğrudan güneş altında kalmaması gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Özlü, “Sıcaklıkları iyi yönetmek gerekiyor. Risk grubundakilerin dikkat etmesi lazım, saat 11.00 ile 16.00 arasında güneş altında ve gölgesiz yerlerde bulunmamalarını tavsiye ediyoruz. Kapalı ortamlarda oturmamalarını, ağır yağlı yemek ve kızartmalar tüketmemeleri gerekiyor. Rahat ve bol kıyafetler giymelerini tavsiye ediyoruz. Sıvı alımını engelleyen bir hastalıkları yoksa mutlaka bol su içmeliler. Maden suyu ve tuzlu ayran tüketmemeliler. Vantilatör ve klima kullanımı faydalı olacaktır. Sıcak çarpması şüphesi olan bir hasta havadar bir yere çıkarılıp ıslak ve buzlu suya batırılmış bir çarşaf ile soğutulmalı ve 112 aranarak müdahale yapılmalıdır” ifadelerini kullandı.

‘ODA ISISI BİRDEN DÜŞÜRÜLMEMELİ’

Risk gurubunda olanların dikkat etmesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tevfik Özlü, “Sıcak havalarda alkol almak riski artırır. Bazı ilaçlar sıcak çarpması riskini artırabilir. Risk altında olanlar dikkat etmelidir. Güneş altındayken, şapka, güneş gözlüğü ve şemsiye kullanılmalıdır. Yaz sıcağına karşı klimalara ve soğuk suya başvuruyoruz. Bunlar soruna yol açabilir. Odanızı ya da arabanızı soğuturken, birden ısıyı düşürmemek lazım. Kademeli ve yavaş soğutmalısınız. Klima rüzgarını doğrudan kendinize çevirmemelisiniz. Soğuk bir suyu dinlenmeden içerseniz boğazınızda soğuğa bağlı bir hasar oluşturabilir ve üzerine yerleşen bakteriler enfeksiyona neden olabilir” dedi.

‘SICAKLIKLAR GEÇ AMA ETKİLİ GELDİ’

Sahilde koşu yapan Mustafa Bektaş, “Bu sene sıcaklıklar geç ama etkili geldi. Günde 15-20 dakika koşuyorum. Sıcaklığın durumuna göre kendimi ayarlıyorum. Bu sıcaklıklarda 1-2 saat koşmayı tasvip etmiyorum. Sıcaklık artıkça yürüyüşü 5 dakikaya indireceğim” diye konuştu.

Serinlemek için mesire alanlarını tercih ettiğini belirten Serap Tanış, “Trabzon’da aşırı nem ve sıcaklık var. Evlerde duramıyoruz. O yüzden kendimizi çimenlere atıyoruz, çay içiyoruz” ifadelerini kullandı.